|
Nie tylko jednak technika zaprowadziła francuskiego mistrza do postawy destrukcyjnej wobec sztuki. Jeśli można powiedzieć o Mondrianie i Male-wiczu, że to nihiliści teozoficzni - wobec Marcela Duchamp nasuwa się określenie: nihilista kartezjański. Radykalny dualizm Kartezjusza (otchłanią rozdzielone dwie substancje, res cogitans i res extensa) u Duchampa zabarwia się fin de siécle'em: Elżbieta Grabska trafnie nazwała go ?najbardziej nowoczesnym spadkobiercą symbolizmu". Na miejsce kartezjańskiego myślenia (cogitatio) wkracza poetycka wyobraźnia, pani kapryśna, lecz całkowicie suwerenna, poza dobrem i złem, której służy doznanie zmysłowe. ?Sceptycyzm metodyczny" względem rozciągłego, mechanistycznego świata materii (extensio) u Duchampa staje się sceptycyzmem absolutnym, bo zamiast idees claires et distinctes zjawia się schludna, przezroczysta przypadkowość. Nic nie ma sensu: i cóż z tego? ?Oczywiście, w nic nie wierzę! (odpowiada Duchamp na pytanie Cabanne'a). Słowo ?wiara? to jedna więcej pomyłka, podobnie jak słowo ?sąd?: dwa okropne pomysły, na których opiera się świat... Nie wierzę w słowo ?być)>. Pojęcie ?bycia? wymyślili ludzie." I powołując się na Koło Wiedeńskie mówi Duchamp (a pod łagodną kpiną kryje się wielka życiowa konsekwencja): ?Metafizyka to tautologia, religia - tautologia, wszystko jest tautologią, z wyjątkiem czarnej kawy: bo tę sprawdzają zmysły."
|
